< Onze werkplaats

Van “kamp naar campus” en “niets doen is geen optie” Community ontwikkeling op Lesbos

20 mei 2019
Jasper Wegman
62x
0
Van “kamp naar campus” en “niets doen is geen optie” Community ontwikkeling op Lesbos

Op 19 oktober 2018 lees ik een artikel in de Volkskrant dat me raakt. Het is een reportage van de stichting Movement On The Ground van medeoprichters Johnny de Mol en Adil Izemranes. Zij zetten zich al een aantal jaren in voor een humaner leven van vluchtelingen op Lesbos. Wat me aanspreekt is hun pragmatische aanpak en het lef om hun eigen talenten in te zetten. ‘Niets doen is geen optie’, en zo is het maar net.

Learning by doing

Het zet mij niet alleen aan het denken maar ik schiet ook in de actiemodus. Zouden wij, met de stichting Che Amigo, hier iets kunnen betekenen? Hoe kunnen wij Movement On The Ground en natuurlijk de mensen in de kampen steunen? Wij hebben de ervaring van twaalf jaar community ontwikkeling in kwetsbare gebieden in Zuid-Amerika. Mensen die in moeilijke omstandigheden leven in beweging krijgen, met als doel ze te activeren, hun intrinsieke motivatie aan te spreken en ze gebruik te laten maken van hun eigen talenten.

Adil en Johnny noemen hun filosofie ‘van kamp naar campus’. In Adil’s woorden: ‘Sluit je mensen op als beesten, dan worden sommige mensen beesten. Maar als je in ze investeert in een helende, schone en ordelijke omgeving, dan gaan veel mensen zich daarnaar gedragen en kan een community ontstaan.’ Bij Movement On The Ground heet niemand vluchteling, maar ‘resident’: bewoner.

De aanpak van Movement On The Ground is gericht op drie niveaus:

1) Hulp bij eerste levensbehoeften zoals kleding, voedsel, verzorging en veiligheid;

2) Hulp bij vragen die mensen hebben over hun verblijf, toekomst, procedures etc.; en

3) Talentontwikkeling, zingeving, scholing en activiteiten.

Die laatste is de expertise van Che Amigo en mijn werkterrein. Hoe kan je de bewoners betrekken bij activiteiten en ze stimuleren en faciliteren meer actief te zijn? Hoe kan je ze zelf initiatieven laten nemen?

Na het lezen van het artikel voel ik een bron van energie. Tegelijkertijd is er altijd die twijfel. Is een leiderschapsprogramma daar wel nodig? En belangrijker, doe je in plaats van goed niet iets fout? Zoals altijd in veranderingsprocessen komt er een stemmetje naar boven: ik kan dat wel willen, maar wil de ander dat wel?

Via Laurens Bianchi, die ik ken van mijn voetbalelftal, kom ik in contact met Nina, de managing director van Movement On The Ground. Na een leuk gesprek besluiten we dat ik eerst eens langs moet gaan om de situatie op Lesbos te leren kennen.

Op bezoek in de kampen

Op 11 maart 2019 vertrekken we voor een week naar Lesbos. We brengen een bezoek aan de verschillende kampen en ik spreek met vrijwilligers, de bewoners en Griekse mensen die in de kampen werken. De bewoners slapen in tenten, dicht op elkaar. Ze leven van dag tot dag, hopend op een vreedzame toekomst. Zoveel verschillende achtergronden, leeftijden, nationaliteiten, culturen. Het is bijzonder knap hoe veerkrachtig ze zijn.

Ook hier ben ik weer onder de indruk van de vele vrijwilligers. Vaak jonge mensen die zich vol positiviteit inzetten voor de vluchtelingen, hard werken en praktische hulp bieden. Onder de bewoners is ook een groep minderjarige jongens zonder hun ouders. Met zijn dertigen slapen ze op een kamer. Het is lente, dus alles lijkt in bloei. Maar hoe was het hier in de koude winter en hoe zou het zijn in de bloedhete zomer? En wat hebben ze voordat ze hier kwamen allemaal meegemaakt? Ik zie mensen lachen en spelen. Ze wandelen over het eiland en zijn dankbaar voor de activiteiten die er in de kampen georganiseerd worden.

Maar achter deze gemoedelijke sfeer huizen torenhoge trauma’s, grote angsten en onzekerheid. Vaak komt dat er ‘s nachts uit. In de vorm van nachtmerries of juist slapeloosheid.

Workshop Leiderschapsontwikkeling

We besluiten een introductieworkshop te geven over leiderschap. Er wordt een groepje van zo’n 15 mensen bij elkaar verzameld. De mensen die Engels spreken fungeren als tolk. Ik ben wat onzeker over de vragen die ik wel en niet mag stellen. Kan ik spreken over dromen en talenten wetende uit welke omstandigheden ze komen en waarin ze zich op dit moment begeven?

Het pakt gelukkig goed uit. In groepjes denken ze na over wat zij zelf zouden kunnen doen binnen de campus. Er komen mooie dromen naar boven: koken voor de community, schaaklessen, een koffietentje opstarten, meer sporten en de vrouwen meer bij activiteiten betrekken. Af en toe zie ik wat glinsterende oogjes en een lach op hun gezicht. Natuurlijk, je kan mensen veel afpakken maar toch niet hun dromen?

Hoe kunnen we dit op een duurzame manier vormgeven?

Gedurende deze week krijg ik bevestigend antwoord op de belangrijke vraag of de bewoners wel zitten te wachten om gefaciliteerd te worden bij community ontwikkeling. Er blijkt een grote groep mensen te zijn die dit graag zouden willen. Nu hebben wij wat te doen. Want hoe kunnen we dat gaan vormgeven? Welke mensen kun je bijvoorbeeld opleiden tot trainer? Hoe kunnen we vrijwilligers, bewoners en de Griekse bevolking laten samenwerken? We gaan hier een oplossing voor vinden. Wordt vervolgd.